Viết nhật ký mà thấy nặng thêm: khi ngẫm lại thành nhai lại

Người ta hay nói viết ra thì nhẹ. Phần lớn thì đúng.

Nhưng có những hôm viết xong lại thấy nặng hơn lúc chưa viết. Đọc lại trang vừa viết thì thấy mình đang kể lại đúng chuyện của tuần trước, bằng đúng những câu đó, chỉ khác cái ngày ghi ở đầu trang.

Chuyện đó không phải do bạn viết sai cách. Nó là dấu hiệu bạn đang làm một việc khác với việc mình tưởng.

Hai việc trông giống hệt nhau

Ngồi xuống, mở sổ, viết về một chuyện đang làm mình khó chịu. Nhìn từ ngoài chỉ có một hành động. Bên trong thì có thể là một trong hai:

Ngẫm lại là nhìn chuyện đó từ một khoảng cách. Bạn ở ngoài nhìn vào. Câu hỏi thường bắt đầu bằng cái gì: cái gì đã xảy ra, cái gì mình đang thấy, cái gì quan trọng ở đây.

Nhai lại là ở trong chuyện đó và quay vòng. Câu hỏi thường bắt đầu bằng tại sao: tại sao mình lại nói câu đó, tại sao chuyện này lại xảy ra với mình, tại sao mình không khá hơn được.

Cùng một chuyện, cùng một cuốn sổ, cùng ba mươi phút. Một bên đi tới. Một bên đi vòng.

Mấy dấu hiệu bạn đang đi vòng

Không cần chẩn đoán gì cả, chỉ để ý:

Viết xong không nhẹ hơn, có khi còn nặng hơn. Cái này rõ nhất, và cũng dễ bỏ qua nhất vì mình đã quen coi viết là việc tốt.
Trang hôm nay gần giống trang tuần trước. Cùng nhân vật, cùng câu, cùng kết luận không tới đâu.
Càng viết càng chi tiết chuyện đã qua. Nhớ thêm được ai nói gì, nhưng không thêm được gì cho hiện tại.
Toàn “tại sao mình lại…”. Câu hỏi đó nghe như đang đào sâu, nhưng phần lớn thời gian nó chỉ đang lục lại để tự trách.

Nếu có ba trong bốn dấu hiệu đó, viết thêm sẽ không gỡ được. Viết thêm chỉ đi thêm một vòng nữa của cùng con đường.

Vì sao viết nhiều hơn không chữa được chuyện này

Vì vấn đề không nằm ở lượng, nằm ở hướng.

Nhai lại có một sức hút riêng: nó cho cảm giác đang làm việc gì đó nghiêm túc. Đang xử lý. Đang cố hiểu. Nên rất khó dừng, vì dừng lại thì như bỏ cuộc giữa chừng.

Nhưng thứ đang xảy ra gần với việc bấm phát lại một đoạn băng hơn là việc tìm hiểu. Và đoạn băng đó thì bạn thuộc rồi.

Vài cách đổi hướng ngòi bút

Không phải bỏ viết. Chỉ đổi câu hỏi:

Đổi “tại sao” thành “cái gì”. Thay vì tại sao mình lại thấy thế này, thử mình đang thấy cái gì, và nó nằm ở đâu trong người. Câu sau dẫn tới mô tả; câu trước dẫn tới toà án.
Viết ở ngôi thứ ba một lần. Kể chuyện của mình như kể chuyện người khác, một đoạn ngắn thôi. Khoảng cách đó thường tự nhiên hơn là cố ép mình khách quan.
Đặt một mốc dừng. Mười lăm phút, hoặc một trang. Hết thì gấp sổ, kể cả khi chưa tới đâu. Chuyện chưa tới đâu không có nghĩa là viết thêm sẽ tới.
Kết bằng một câu hiện tại. Không phải kết luận, không phải bài học. Chỉ một câu về ngay bây giờ: lúc này mình đang mệt và mình sẽ đi ngủ. Nó cắt vòng lặp bằng cách kéo bạn về chỗ đang đứng.
Hôm nào không viết cũng được. Có ngày thứ cần không phải một trang giấy, mà là dừng lại và không làm gì với nó.

Khi ngồi yên hợp hơn ngồi viết

Có những chuyện chưa thành chữ được. Ép nó thành chữ thì ra một bản nháp dở, rồi bạn đọc lại bản nháp dở đó và tưởng đó là mình.

Những lúc như vậy, để yên một lúc thường hơn. Không phải trốn tránh — chỉ là chưa tới lúc. Nhiều thứ tự lắng xuống nếu không bị khuấy liên tục.

Đó cũng là ý của Still: không đòi bạn phải viết ra mới được ngồi xuống, và không đếm xem bạn ngồi được bao nhiêu ngày liên tiếp. Chỉ là một khoảng lặng, có hôm thành chữ, có hôm không.

Viết nhật ký không phải lúc nào cũng nhẹ, và điều đó bình thường. Cái đáng để ý không phải hôm nay viết được bao nhiêu, mà là viết xong bạn đứng ở đâu: cách chuyện đó một bước, hay vẫn ở nguyên trong nó.

Bài viết này chỉ nhằm mục đích tham khảo, không phải lời khuyên chuyên môn. Nếu những vòng suy nghĩ đó kéo dài và ảnh hưởng tới đời sống hằng ngày, hãy cân nhắc gặp người có chuyên môn. Nếu bạn đang trong khủng hoảng, xin hãy liên hệ dịch vụ cấp cứu tại nơi bạn ở.